Mój smartfon zawiera około pięciu tysięcy zdjęć. Są tam ujęcia z wakacji, niezliczone screeny, przypadkowe zdjęcia półek sklepowych, które miałem porównać. Przez większość czasu to tylko szum wizualny. Kilka lat temu, szukając sposobu na odcięcie się od tego ciągłego potoku obrazów, wróciłem do fotografii analogowej. A dokładniej, do zupełnie zapomnianego dla wielu formatu – filmu zwanego 110.

Format ten, popularny w latach 70. i 80. w małych, kompaktowych aparatach, jest dziś ciekawostką. Kupując ostatnią rolkę, przypadkiem trafiłem na Nmpanielska website, gdzie znalazłem nie tylko filmy, ale i społeczność ludzi, którzy widzą w tym coś więcej niż nostalgia. To był punkt zwrotny. Odkryłem, że ograniczenia tego małego, często niedocenianego formatu, są jego największą zaletą. To nie jest powrót do przeszłości dla samej nostalgii. To celowa praktyka uważności.

Dlaczego właśnie film 110 a nie modny znów 35mm?

Kiedy ludzie myślą o fotografii analogowej, widzą kultowe aparaty na film 35mm. Są piękne, oferują pełną kontrolę. Film 110 jest ich przeciwieństwem. Aparaty są plastikowe, wręcz zabawkowe. Kadr jest mały, a na jednej rolce masz zaledwie 24 klatki. Na początku te ograniczenia denerwowały. Potem zrozumiałem, że to one mnie wyzwalają.

Nie muszę martwić się o ustawienia. Nie mam trybu manualnego. Mam jeden przycisk. Decyzja sprowadza się do: czy ten moment jest wart jednej z moich 24 klatek? Ta matematyka zmienia wszystko. Przestajesz pstrykać. Zaczynasz wybierać.

Rytuał oczekiwania jako antidotum na natychmiastowość

Wysyłam nałożoną rolkę do wywołania. Czekam tydzień, czasem dłużej. W erze natychmiastowej gratyfikacji to czekanie jest formą medytacji. Zapominasz, co dokładnie fotografowałeś. Kiedy odbieram odbitki, to nie jest przeglądanie galerii. To otwieranie małej kapsuły czasu.

Czasami połowa klatek jest niedoświetlona, rozmazana, zielonkawa. I to też jest w porządku. Błąd, przypadkowość, chemiczny artefakt – te rzeczy zapisują nie tylko obraz, ale i proces. To przeciwieństwo sterylnej, cyfrowej doskonałości. Każda wada opowiada swoją historię.

Fizyczność odbitki w świecie płaskich ekranów

Kiedy zdjęcia wracają, są małe. Zwykle mają wymiar 3 na 4 centymetry. Trzymam je w dłoni. Nie powiększam ich. Nie edytuję. Możesz je włożyć do kieszeni. Czasem wkładam jedną, losową, do portfela. To fizyczny przedmiot. Nie plik w chmurze, któremu grozi zapomnienie.

Pokazuję je przyjaciołom. Nie przesuwają palcem po ekranie. Biorą ją w palce, obracają, przyglądają się. To drobna, ale fundamentalna zmiana w interakcji. Obraz staje się przedmiotem spotkania, a nie tylko treścią do skonsumowania.

Czego uczy mnie ta praktyka poza fotografią

Ten mały rytuał z kamerą 110 ma efekty, które wykraczają poza zdjęcia. Nauczył mnie trzech rzeczy, które przenoszę na zwykłe dni.

• Wartość ograniczeń. Wybór jednego ujęcia zamiast dziesięciu uczy oszczędności uwagi. Przenoszę to na ograniczenie powiadomień w telefonie.
• Akceptacja niedoskonałości. Nie każde zdjęcie musi być arcydziełem. Nie każdy dzień musi być produktywny. Czasem zielonkawa poświata jest interesująca.
• Szukanie piękna w codzienności. Kiedy masz tylko 24 klatki, nie czekasz na wyjątkową podróż. Fotografujesz światło na firance, filiżankę kawy, dziwny znak na ulicy. To trening dostrzegania.

Jak zacząć, jeśli ciebie też przytłacza cyfrowy szum

Nie potrzebujesz drogiego sprzętu. Stare aparaty 110 można znaleźć na pchlich targach lub w internecie za kilkadziesiąt złotych. Kluczem jest znalezienie źródła filmów i miejsca, które je wywoła. W Polsce to wciąż nisza, ale są pracownie i sklepy, które w tym pomagają.

Kup jedną rolkę. Potraktuj to jako eksperyment. Wyjdź z zamiarem zrobienia tylko 24 zdjęć. Nie szukaj spektakularnych widoków. Skup się na szczegółach swojego najbliższego otoczenia. Pozwól aparatowi być narzędziem do zwalniania, a nie do tworzenia arcydzieł. Wyniki cię zaskoczą. Niekoniecznie swoją jakością, ale spokojem, który towarzyszył ich tworzeniu. To w końcu nie chodzi o zdjęcia. Chodzi o przestrzeń, którą ten proces tworzy w twojej głowie.